تبلیغات
منتظــــــــــــریار

منتظــــــــــــریار

اللــــهم عجـــل لولیـــک الفــــرج

مسئله موعود، فلسفه‌ای رو به آینده


                      http://s6.picofile.com/file/8193274168/24820163164827588233956474772002551227.jpg

مسئله انتظار و موعود، در طول تاریخ بشریت و تاریخ ادیان الهی، از روزگاران بس قدیم مطرح بوده است. در این میان اقوام و ادیان الهی طرح مسئله «موعود» را به فراخور درک، بینش اجتماعی، ‌معلومات و خصوصاً از زاویه دیدی که این بشارت‌ها و انتظار موعودها تعبیرهای متناسب با فرهنگ و مقتضیات زمان خود باشد، وعده می‌داده‌اند.

این بشارت‌ها و اشارت‌ها در میان پیامبران بزرگ الهی از عمق و وسعت فرهنگی بیشتری برخوردار بوده است و از رهگذر فرهنگ وعده‌ها و بشارت‌ها در ذهنیت تاریخی و عینیت اجتماعی هر یک از امت‌ها، موعودی مورد انتظار با فلسفه‌ای رو به آینده شکل می‌یافته است.

بشارت‌ها و اشارت‌ها که درباره موعود و ظهور منجی و عدل‌گستر جهانی‌، در منابع ادیان آسمانی و دیگر آثار حکمای قدیم‌، رسیده است پیوسته به‌دنبال تبیین افق انتظار به‌عنوان فلسفه‌ای رو به آینده جهت تحقق آرمان‌های انسانی و الهی بوده است.


ادامه متن در ادامه مطلب...









مسئله انتظار و موعود، در طول تاریخ بشریت و تاریخ ادیان الهی، از روزگاران بس قدیم مطرح بوده است. در این میان اقوام و ادیان الهی طرح مسئله «موعود» را به فراخور درک، بینش اجتماعی، ‌معلومات و خصوصاً از زاویه دیدی که این بشارت‌ها و انتظار موعودها تعبیرهای متناسب با فرهنگ و مقتضیات زمان خود باشد، وعده می‌داده‌اند.

این بشارت‌ها و اشارت‌ها در میان پیامبران بزرگ الهی از عمق و وسعت فرهنگی بیشتری برخوردار بوده است و از رهگذر فرهنگ وعده‌ها و بشارت‌ها در ذهنیت تاریخی و عینیت اجتماعی هر یک از امت‌ها، موعودی مورد انتظار با فلسفه‌ای رو به آینده شکل می‌یافته است.

بشارت‌ها و اشارت‌ها که درباره موعود و ظهور منجی و عدل‌گستر جهانی‌، در منابع ادیان آسمانی و دیگر آثار حکمای قدیم‌، رسیده است پیوسته به‌دنبال تبیین افق انتظار به‌عنوان فلسفه‌ای رو به آینده جهت تحقق آرمان‌های انسانی و الهی بوده است.

« اصولاً فتوریسم، یعنی اعتقاد به دوره آخر‌الزمان‌. انتظار ظهور منجی‌، عقیده‌ای است که در کیش‌های آسمانی یهودیت (‌جودایسم‌)‌، زردشتی (زواستریانیسم)، مسیحیت ( در سه مذهب عمدة آن کاتولیک، پروتستان و ارتدوکس ) و مدعیان نبوت عموماً و دین مقدس اسلام خصوصاً‌، به مثابه یک اصل مسلم قبول شده است و درباره آن در مباحث تئوریک مذاهب آسمانی‌، رشته تئولوژی بیبلیکال‌، کاملاً شرح و بسط داده شده است.‌» 1

در برخی از آیات قرآن کریم تصریح شده است که بشارت در کتب انبیای گذشته نیز آمده است. از جمله در آیه شریفه می‌فرمایند‌:

« و لقد کتبنا فی‌الزبور من بعد الذکر ان الارض یرثها عبادی الصالحون » 2 

ما به حقیقت در کتاب زبور ( داود ) این بشارت عظیم را ثبت نموده‌ایم که در آینده‌، وراثت و حکومت تمامی عالم انسانی ویژه بندگان برگزیده و درستکار خواهد بود.

در آیه فوق چنانکه مبرهن است‌، ‌بشارت از آینده‌ای می‌دهد که نظام سلطه استکبار جهانی و هرگونه شر و فسادی به‌کلی از جامعه بشریت رخت بر بسته و تار و پود جهل‌، ظلم‌، فساد و تبعیض از هم گسسته و محو گشته است و وراثت زمین به دست انسان‌های شایسته و صالح انتقال خواهد یافت.

مضمون آیه فوق در مرموز (37) زبور داود مکرراً ذکر شده و این بشارت عظیم را به الحان گوناگون بیان کرده و پس از تسلی و دلداری به حضرت داود آمده است که از شریران رنجیده مشو، زیرا همچون علف زود بریده می‌شوند. بر خداوند توكل نمای و از او متلذذ باش، به او آرام گیر و در انتظارش به سر بر و.... 3

و نیز در بشارت سی و سوم آمده است:

« زیرا که شریران منقطع می‌شوند‌، اما متوکلان به خداوند وارث زمین خواهند شد و حال اندك است که شریر نیست می‌شود که هر چند مکان شر را جست‌وجو نمایی نا‌پیدا خواهد بود، اما متواضعان وارث زمین شده از کثرت سلامتی متلذذ خواهند شد.

...خداوند تبسم است، چونکه می‌بیند که روزی او می‌آید شریران شمشیر را کشیدند و کمان را چله کردند تا آنکه مظلوم و مسکین را بیندازند و کمان های ایشان شکسته خواهد شد.

به خداوند پناه برده راهش را نگاهدار که تو را به وراثت زمین بلند خواهد کرد و در وقت منقطع شدن شریران این را خواهی دید، اما عاصیان عاقبت مستأصل و عاقبت شریران منقطع خواهند شد. » 4

 و در کتاب زند که کتاب مذهبی زردشتیان است نیز اشاره به انقراض ظلم و ستم و وراثت صلحا گردیده است:

« لشكر اهریمنان با ایزدان دایم در روی خاکدان محاربه و کشمکش دارند  و غالباً پیروزی با اهریمنان باشد، اما نه به‌‌طوری‌که بتوانند ایزدان را محو و منقرض سازند‌، چه در هنگام تنگی از جانب اورمزد که خدای آسمان است به ایزدان که فرزندان اویند یاری می‌رسد و محاربه ایشان نه هزار سال طول می‌کشد، آنگاه فیروزی بزرگ از طرف ایزدان می‌شود و اهریمنان را منقرض می‌سازند‌، تمام اقتدار اهریمنان در زمین است و در آسمان راه ندارند  و بعد از پیروزی ایزدان و برانداختن تبار اهریمنان عالم کیهان به‌سعادت اصلی خود رسیده، بنی آدم بر تخت نیکبختی خواهد نشست. » 5

در آیین هندی

در آیین‌های هندوان و کتاب‌های آنان نیز  سخن از نجات دهنده و موعود آمده است‌، از جمله در کتاب «مهابهاراتا» و کتاب «پورانه‌ها‌» در این باره گفته‌اند‌:

« همه ادیان معتقدند که در پایان هر دوره‌ای از تاریخ‌، بشر از لحاظ معنوی و اخلاقی رو به انحطاط می‌رود‌، چون طبعاً و فطرتاً  در حال هبوط و دوری از مبدأ است  و مانند احجار به سوی پایین حرکت می‌کند، نمی‌تواند به خودی خود به این سیر نزولی و انحطاط معنوی و اخلاقی خاتمه دهد. پس ناچار روزی یک شخصیت معنوی بلند پایه، که از مبدأ وحی و الهام سرچشمه می‌گیرد، ظهور خواهد کرد و جهان را از تاریکی جهل و غفلت و ظلم و ستم نجات خواهد داد. در این مورد، در تعالیم هر دینی، به صورت رمز، به حقایقی اشاره شده است که با معتقدات آیین‌های دیگر توافق و هماهنگی کامل دارد ... مثلاً در کیش هندو، در کتاب پورانا، شرح مفصلی، درباره دوران آخر عصر کالی، یعنی: آخرین دورة قبل از ظهور دهمین آوا تارای ویشنو درج گردیده است.» 6

در آیین یهودیان که خود را پیروان حضرت موسای کلیم (ع) می‌دانند نیز منتظر موعودند. در آثار دینی یهود و اسفار تورات و دیگر کتاب‌های انبیای آنان، همواره به موعود اشاره شده است. جهت مطالعه و بررسی می‌توانید به کتاب « بشارات عهدین » مراجعه نمایید.

در آیین مسیحیت و کتاب‌های مقدس این آیین مانند انجیل متی، انجیل لوقا، انجیل مرقس، انجیل برنابا و مکاشفات یوحنا نیز بشارت‌ها و اشارت‌ها درباره موعود آخر‌الزمان رسیده است.

جهت مطالعه و بررسی می‌توانید به کتاب «‌بشارات عهدین‌»‌ مراجعه نمایید.

اعتقاد به مسئله موعود در فرهنگی اسلامی

با مراجعه به منابع روایی و تاریخی اسلامی، روشن می‌گردد که مسئله « موعود » یکی از مهمترین مسائل سده‌های نخست هجری بوده است.

این نوشته‌ها که به اصول مدونه شهرت یافته‌اند، اساس کتاب‌های قرن چهارم و پنجم درباره غیبت مهدی موعود(عج) را تشکیل می‌دهند و عناوین این کتاب‌ها نیز مانند اصول مدونه، «کتاب الغیبه» است.

مسئله موعود و اعتقاد به دوره آخرالزمان، انتظار ظهور منجی هنگامی که به حوزه‌های فکری و عقیدتی اسلام می‌رسد، جلوه و تبلور خاصی پیدا می‌کند.

در حوزه اندیشه اسلامی مسئله موعود و ظهور مصلح جهانی با ویژگی‌ها و مشخصه‌های معینی معرفی شده است، زیرا که پیامبر گرامی اسلام، خاتم پیامبران و دین مبین اسلام آخرین دین الهی است  و آن وجود شریف و عدل‌گستر جهانی، از اسلام است، از این رو یکی از مهم‌‌ترین و عمیق‌ترین مطالب در حوزه فکری عقیدتی اسلامی مساله موعود و بیان خصوصیات و ماهیت و فلسفه ظهور آن حضرت است.

در اسلام مسئله موعود و اعتقاد به دوره آخر زمان صرفاً به اشارات پیشینیان اکتفا نشده است، بلکه در اسلام خصوصیات مهدی (ع) تبیین شده است‌:

پدر، مادر سلسله نسب تا پیامبر (ص)، اوصاف و شمایل،  نشانه‌‌های آن حضرت، علایم تشریفی و تکریمی قائمیت، کیفیت تشکیل حکومت الهی، عدالت اجتماعی در عصر آن حضرت و تعالی و تکامل انسان، وظایف و تکالیف منتظران در ایام غیبت و ظهور همه و همه در مآخذ اسلامی، اعم از سنی و شیعه آمده است.

پدر، مادر سلسله نسب تا پیامبر (ص)

اسم: محمد و این نامی است که پیغمبر گرامی اسلام(ص) برای او گذارده و فرمودند اسم او اسم من است و کنیه او کنیه من است.

کنیه: ابوالقاسم و ابوصالح نیز معروف است.

لقب: از جمله القاب آن حضرت مهدی، منظور، قائم بامرالله، حجت‌الله، ولی‌الله، صاحب‌الامر و ‌بقیه‌الله.

پدر و سلسله آبا: الحسن العسگری بن علی الهادی بن محمد الجواد بن علی الرضا بن موسی الکاظم بن جعفر الصادق بن محمد الباقر بن علی زین العابدین بن الحسین الشهید بن علی بن ابی طالب امیرالمومنین(ع)‌.

مادر: نرجس‌.

ساعت و روز تولد: در سحر شب نیمه شعبان شب جمعه.

دعبل خزاعی، در قصیده تائیه معروف گفته است:

« خروج امام لا محاله خارج

یقوم علی اسم الله و البرکات

یمیز فینا کل حق و باطل

و یجزی علی النعما و النقمات»

امامی از آل محمد (ص) به یقین، خروج خواهد کرد،

او به تأیید اسم اعظم الاهی و برکات نصر آسمانی به پا می‌خیزد

او حق و باطل را از هم جدا می‌کند،

و همه را، بر شادخواری‌ها و کین‌توزی‌ها، کیفر می‌دهد.

دعبل می‌گوید:

چون این ابیات را نزد امام رضا (ع) خواندم، آن امام به‌شدت گریست. آنگاه فرمود: « ای دعبل! روح القدس به زبان تو سخن گفته است. آیا می‌دانی این امام چه کسی خواهد بود؟»

گفتم: نه ( شخص او را نمی‌شناسم)، لیکن شنیده‌ام که امامی از شما آل محمد (ص) خروج می‌کند و زمین را از عدل و داد می‌آکند.امام رضا (ع) فرمود: «پس از من، فرزندم محمد امام است. پس از محمد فرزندش علی امام است.پس از علی (هادی) فرزندش حسن امام است و پس از حسن ( عسگری)  فرزندش حجت قائم خواهد بود. اوست که در زمان غیبت چشم به راه اویند و در زمان ظهور همه مطیع او گردند. او زمین را پر از قسط و عدل می‌کند، پس از آنکه پر از جور و ستم شده باشد....‌» 7

از اوصاف آن حضرت

« 1- متولد می‌شود پاک و پاکیزه؛

2- محدّث باشد تا هنگامی که از دنیا برود، یعنی ملائكه با وی حدیث گویند؛

3- مستجاب الدعوه باشد حتی اینکه اگر بر سنگی دعا کند دو نیم گردد؛

4- سلاح و شمشیر پیغمبر نزد او باشد؛

5- مصحف فاطمه (س) نزد او باشد؛

6- جامعه نزد او باشد و آن صحیفه‌ای است که طولش هفتاد ذراع است و در وی آنچه بنی‌آدم محتاج است مضبوط است‌؛

7- از همه مردم عالم‌تر، حلیم‌تر، عابدتر، پرهیزگارتر، شجاع‌تر، سخی‌تر باشد‌؛

8- از همه تواضعش برای خدا بیشتر باشد‌؛

9- از همه حاکم‌تر یعنی حکمش از همه بهتر باشد‌؛

و .... » 8

علایم تشریفی و تکریمی قائمیت

نوع اول آثار و مواریث انبیا

تابوت آدم، عصای موسی، حجر موسی، تورات و انجیل و سایر کتب آسمانی، الواح موسی، پیراهن یوسف و خاتم سلیمان.

نشانه‌هایی که از پیامبر گرامی اسلام دارد

بیرقی که جبرئیل در روز بدر آورد، پیراهنی که در روز احد پوشیده بود و علامت خون هنوز در وی هست، عمامه سحاب، زره پیغمبر، انگشتر پیغمبر، عصای پیغمبر و ...

نوع دوم علایم تشریفی:

ماه و خورشید در فرمان او باشد، باد و ابرهای شدید در تسخیر او باشد، به‌نام او از آسمان ندا شود، شمشیرها برای جنگ نازل شود، ملائکه و جبرئیل و میکائیل و اسرافیل او را مدد کنند، نزول عیسی بن مریم، اصحاب کهف و رجعت عده‌ای از گذشتگان به‌دنیا، طی الارض، همه جای دنیا را ببیند، هر مشکل برای او آسان باشد، نور او از خورشید بی‌نیاز کند، دوست و دشمن را می‌شناسد، کور مادرزاد و مریض را شفا بخشد.

« خداوند به دو دست وی شرق و غرب جهان را خواهد گرفت تا آن که در زمین، جایی نماند مگر آنکه در آن فریاد اذان برآورند و همه دین از آن خدا گردد. او همان مهدی(عج) است که پیامبر(ص) خبر داده است که هرگاه خروج کند عیسی بن مریم فرود می‌آید و پشت سرش نماز می‌گزارد و آن که بر وی اقتدا کند، مانند کسی است که پشت سر پیامبر خدا نمازگزارده است؛ ‌چرا که او خلیفه خداست.» 9

بررسی ابعاد وجودی منجی عالم بشریت و انتظار با فلسفه‌ای رو به آینده جهت تحقق آرمان‌های متعالی اسلامی تنها محدود به یک مذهب از مذاهب اسلامی نیست، بلکه در همه مذاهب اسلامی اعم از شیعه و اهل تسنن منابع فراوان گسترده سرشار از روایات و احادیث نبوی است که پیرامون مهدی موعود و ظهور آن حضرت مطرح گردیده است.

بنابراین مستندات و روایات نبوی پیرامون ابعاد وجودی مهدی موعود(عج) و فلسفه ظهور آن حضرت محدود به مآخذ و پژوهش‌های یک مذهب از مذاهب اسلامی نیست، بلکه روایات نبوی و مستندات اسلامی، درباره وجود شریف آن حضرت، در میان همه مسلمانان اعم از شیعه و اهل سنت وجود دارد.

نکته قابل تأمل دیگر این است که نه تنها محدثان مذاهب شیعه و اهل سنت به نقل و ضبط احادیث پیرامون مهدی موعود(عج) پرداخته‌اند بلکه دیگر اندیشمندان و فرهیختگان شیعه و سنی اعم از مفسران، مورخان و ... به ابعاد وجودی مهدی موعود پرداخته‌اند.

موعود اسلام

« موعود اهل بیت با موعود اهل سنت وجوه اشتراك و وجوه افتراق دارند. ولادت و غیبت مهدی(عج)  از مهمترین نقاط اختلاف میان کلام شیعی و سنی است. با وجود این می‌توان بر اساس روایات مورد وفاق شیعه و اهل سنت به عناصر مشترک بسیاری درباره موعود اسلام دست یافت، از قبیل لقب او مهدی ( راه‌یافته) است؛ نامش هم‌نام پیامبر محمد بن عبدالله است؛ از خاندان پیامبر و از فرزندان فاطمه(س) دخت پیامبر (ص) است؛ در آخر زمان حتی اگر از عمر جهان یک روز بیش نمانده باشد، خداوند آن روز را طولانی خواهد کرد تا او قیام کند و به خلافت برسد؛ مردم در پرتو ولایتش به نعمتی بی سابقه دست خواهند یافت و مال را بی حساب و فراوان خواهند بخشید. » 10

هنگامی که کتاب‌ها و منابع و مآخذ اهل تسنن به دقت مورد مطالعه قرار گیرد ملاحظه می‌شود که پیرامون مسئله موعود احادیث نبوی مستفیضه بلکه متواتره وارد شده است.

تحقیقاً می‌توان ادعا کرد که یکی از مسائل بسیار حائز اهمیت که می‌تواند در انسجام جوامع اسلامی مؤثر باشد طرح مسئله موعود آخرالزمان است.

احادیث پیرامون مهدی (عج) را عده‌ای از صحابه گرامی امهات مؤمنین (‌یعنی همسران پیامبر گرامی اسلام) با اندک اختلافی در اجمال و تفصیل از پیغمبر گرامی اسلام(ص) نقل کرده‌اند.

از جمله پیشوایان اهل سنت که احادیث مهدی منتظر (عج)  را به‌طور اجمال و تفصیل نقل کرده‌اند، بخاری، مسلم، ترمذی، نسائی، ابوداود و ابن ماجد است.

از جمله بزرگان اهل تسنن که حافظ و ناقل احادیث پیرامون مهدی موعود (عج) بوده‌اند، امام احمد حنبل، ابوالقاسم طبرانی، ابونعیم اصفهانی، حمادبن یعقوب روجنی و حاکم صاحب مستدرک هستند.

از جمله علمای اهل سنت که احادیث مهدی (عج) را نقل کرده‌اند، کنجی، بسط بن جوزی، خوازمی، ابن حجر، ملاعلی متقی صاحب کنزالعمال، قندوزی هستند.

برخی از علمای اهل تسنن کتابی مستقل درباره مهدی موعود (عج) تألیف کرده‌اند از قبیل:

جلال الدین سیوطی در کتاب علامات مهدی (عج)، ملاعلی متقی صاحب کنزالعمال در کتاب برهان دربارة صاحب الزمان.

نگاهی اجمالی به آیات قرآن کریم درباره مهدی موعود (عج)

در ذیل آیه شریفه:

« و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمه و نجعلهم الوارثین » 11

می‌خواهیم که منت بگذاریم بر آنان که در زمین ضعیف داشته شدند و آنان را پیشوا و وارث قرار دهیم.

ابن ابی الحدید می‌گوید: « علمای ما اهل تسنن می‌گویند: این آیه اشاره‌ای است به آن امامی که مالک زمین و مسلط بر ممالک خواهد شد.‌» 12

این آیه نیز، طبق پاره‌ای از سخنان امام علی بن ابیطالب (ع) در «‌نهج البلاغه‌» و روایاتی از دیگر امامان، به‌گونه‌ای ناظر به مستضعفان محروم و پیروان راه حق است که سرانجام، جهان از آن شایستگان ایشان خواهد شد. این امر در زمان ظهور حجت بالغه است؛ چنانکه شیخ بزرگوار ابوجعفر صدوق در « امالی » روایت کرده است که علی (ع) فرمودند:

« این آیه مربوط به ماست ».13

« ولقد کتبنا فی الزبور، من بعد الذكر، ان الارض یرثها عبادی الصالحون » 14

ما در زبور داود، از پس ذکر ( تورات )، نوشته‌ایم که سرانجام، زمین را بندگان شایسته ما میراث برند و صاحب شوند.

امام باقر (ع) فرموده:

این بندگان شایسته که وارثان زمین شدند، اصحاب مهدی(عج) هستند در آخرالزمان. شیخ طبرسی، پس از نقل این حدیث می‌‌گوید: حدیثی که شیعه و سنی،‌ از پیامبر (ص) روایت کرده‌اند، برگفته امام باقر دلالت دارد.

حدیث این است: «‌اگر از عمر دنیا باقی نماند مگر یک روز، خداوند همان یک روز را آن قدر دراز کند تا مردی صالح، از اهل بیت من برانگیزد و او جهان را همانگونه که از جور و ستم لبریز شده باشد، از داد و دادگری لبریز سازد.»

امام ابوبکر احمدبن حسینی بیهقی، در کتاب «البعث و النشور» اخبار بسیاری در این باره آورده است و آن اخبار را نواده او، ابوالحسن عبیدالله بن محمد بن احمد، در سال 518 برای ما روایت کرد. » 15

« وعدالله الذین آمنوا منکم و عملوا الصالحات، لیستخلفنهم فی الارض، کما استخلف الذین من قبلهم، ولیمکنن لهم دینهم، الذی ارتضی لهم، و لیبدلنهم من بعد خوفهم امنا .... » 16

خداوند، آنان را که گرویدند از شما و نیکی‌ها کردند، وعده داد که به یقین ایشان را خلیفه کند در زمین، چنانکه آنان که از پیش بودند خلیفه ساخت و دینشان را بگستراند، آن دین که بپسندید برای آنان، و هم آنان را از پس بیمی که دارند، بیمی دهد و ایمنی ....

شیخ طبرسی می‌گوید:

از امامان اهل بیت روایت شده است که این آیه درباره مهدی آل محمد (ص) است.

شیخ ابوالنضر عیاشی، با اسناد خود، از حضرت امام زین العابدین (ع) روایت کرده است که این آیه را خواند و فرمود:

« اینان به خدا سوگند شیعه ما هستند، خدا این کار را در حق آنان به دست مردی از ما خواهد کرد و این مرد مهدی این امت است. وی همان کسی است که پیامبر (ص) فرموده است: اگر از عمر دنیا جز یک روز باقی نماند، خدا همان یک روز را چنان دراز کند تا مردی از خاندان من حاکم جهان گردد. اسم آن مرد اسم من (محمد) است. او زمین را از عدل و قسط لبریز سازد، همانگونه که از ظلم و جور لبریز شده باشد و همچنین مطلبی درباره این آیه، از امام محمد باقر (ع) و امام جعفر صادق(ع) نیز روایت شده است.» 17

در میان محدثان، فیلسوفان، عرفا، فقها و اندیشمندان و ... شیعه در طول تاریخ اسلام از صدر تا عصر معاصر پیرامون مسئله موعود و فلسفه انتظار و غیبت، زمینه ظهور و تشکیل حکومت عدل‌گستر جهانی آن حضرت و وظایف و مسئولیت‌های منتظران در عصر غیبت و ... در ابعاد و موضوعات و علوم مختلف از فقه الحدیث تا ادعیه و زیارت و کتاب‌های فلسفه انتظار بر پایه تحقیقات علمی و عقلی و اجتماعی و جامعه شناسی آینده و .... همت گماشته‌اند.

از میان منابع حدیثی، کلامی و تاریخی شیعه می‌توان به کتاب‌های: اصول کافی از کلینی، کمال‌الدین و تمام النعمه از شیخ صدوق؛ الارشاد از شیخ مفید، الشافی فی الامامه از سید مرتضی و تلخیص الشافی از شیخ طوسی و در میان آثار متأخر به کتاب‌های: المناقب ابن شهر آشوب، کشف الغمه از اردبیلی، غایه المرام از سید هاشم بحرینی، ‌اثبات الهداه از شیخ حر عاملی، بحارالانوار از علامه محمدباقر مجلسی، منتخب الاثر از لطف الله صافی، معجم احادیث المهدی زیر نظر علی كورانی اشاره کرد.

رسالت و مسئولیت‌پذیری منتظران در ایام غیبت

در روایتی امام رضا(ع) از پیامبر گرامی اسلام(ص) نقل فرمودند: « قسم به آن کسی که مرا به پیغمبری مبعوث کرده است. برای بشارت که هر آینه قائم(عج) از اولاد من غیبت خواهد کرد به عهدی که از من برای او معهود است و آن قدر طولانی شود که بسیاری از مردم بگویند خدا را حاجتی به آل محمد (ص) نیست و عده دیگر در ولادت او شک کنند. آگاه باشید هر کس زمان او را درک کند باید متمسک شود به دین خود و برای شیطان در خود راهی ندهد که او را تشکیک کند و او را از ملت من زائل و از دین بیرون کند، شیطان چنان است که پدر و مادر شما را از بهشت بیرون کرد. خداوند شیاطین را اولیای کسانی قرار داده که ایمان نیاورند و تصدیق نکنند.» 18

و نیز حضرت جواد (ع) از علی (ع) نقل فرمودند: « قائم ما را غیبتی خواهد بود تا اینکه فرمود: پس هر کس ثابت بماند بر دین خود و قساوت پیدا نکند، سبب طول مدت غیبت امامش پس او با من خواهد بود در درجه من روز قیامت.» 19

و حضرت سید الشهدا (ع) فرمودند: « او را غیبتی است که عده‌ای در مدت غیبت او از دین برگردند و مرتد شوند و عده دیگر ثابت بمانند.‌» 20

و نیز حضرت زین‌العابدین (ع) فرمود: « کسی که در زمان غیبت قائم ما بر ولایت ما ثابت بماند، خداوند او را اجر هزار شهید عطا کند؛ مانند شهدای بدر و احد. ‌» 21

نیابت خاصه و عامه در دوران غیبت امام عصر (عج)

نیابت خاصه ( در دوران غیبت صغری ) یعنی امام، اشخاص خاصی را نایب خود قرار داده و به طور حقیقی و با مشخصات معرفی نماید و هر کدام را به وسیله نایب پیش از او به مردم بشناساند.

نایبان خاص را «نواب خاص» و «نواب اربعه»‌ نیز می‌گویند: نواب اربعه (چنانکه از همین تعبیر پیداست) چهارتن بوده‌اند، ‌همه از علما و زهاد و بزرگان شیعه كه عبارتند از:

نایب اول: ابو عمرو عثمان بن سعید العمری الاسدی برای سه امام نیابت کرده، حضرت امام علی النقی (ع) و حضرت امام حسن عسگری (ع) و حضرت حجت (عج) نیابت او برای حضرت حجت (عج) از سال 260 تا سال 280 بود.

نایب دوم: پسر او محمدبن عثمان العمری بعد از وفات پدرش به نیابت حضرت انتخاب شد. از سال 280 تا سال 305 و او نیز از حضرت عسگری (ع) نیابت کرده.

نایب سوم: ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی پس از وفات محمدبن عثمان به نیابت منصوب شد؛ از سال 305  تا  326.

نایب چهارم: ابوالحسن علی بن محمد سمری از سال 326 بعد از وفات حسین بن روح (عج) به نیابت تعیین شد تا سال  329 که در نیمه شعبان وفات کرد.

نیابت عامه

در نیابت عامه ( در دوران غیبت کبری ) امام، معیارها و ضوابط و مشخصات حقوقی ولایت و نیابت را تبیین نموده تا در هر عصر، فرد شاخص که برخوردار از جامعیت در ابعاد فهم دینی (اجتهاد)، عدالت و رهبری جامعه مسلمین است، به‌عنوان نایب امام شناخته شود و به نیابت از امام، ولی امر مسلمین باشد.

امام عصر (عج) در پاسخ به نامه یکی از یاران خود، درباره وظیفه شیعیان در رویدادها و حوادثی که پیش می‌آید، می‌فرمایند:

« واما الحوادث الواقعه فارجعوا فیها الی رواه شیعتنا فانهم حجتی علیکم و انا حجت الله» 22

اما حادثه‌ها و اموری که بر شما رخ می‌دهد در آنها مراجعه کنید به روایات احادیث ما، زیرا که ایشان حجت من هستند بر شما و من حجت خدایم.

منظور از حوادثی که به وقوع می‌پیوندد و مردم باید در آن حوادث به عالمان دینی مراجعه کنند، صرفاً بیان احکام و مسائل شرعی و جزئی نیست؛ بلکه امور اجتماعی و سیاسی و رهبری جامعه مسلمین است؛ زیرا امام مردم را در اصل حوادث به عالمان دینی ارجاع داده، نه در حکم حوادث.

حضرت امام خمینی (قدس سره) « حوادث واقعه » را چنین توضیح می‌‌دهند.

« منظور از حوادث واقعه، که در این روایت آمده مسائل و احکام شرعیه نیست. نویسندة [نامه] نمی‌خواهد بپرسد درباره مسائل تازه‌ای که برای ما رخ می‌دهد، چه کنیم. چون این موضوع جزء واضحات مذهب شیعه بوده است و روایات متواتر دارد که در مسائل باید به فقها رجوع کنند. در زمان ائمه‌(ع) هم به فقها رجوع می‌کردند و از آنان می‌پرسیدند. کسی که در زمان حضرت صاحب (عج) باشد و با نواب اربعه روابط داشته باشد و به حضرت نامه بنویسد و جواب دریافت کند، به این موضوع توجه دارد که در فراگرفتن مسائل به چه اشخاصی باید رجوع کند. منظور از حوادث واقعه، پیشامدهای اجتماعی و گرفتاری‌هایی بوده که برای مردم و مسلمین روی می‌داده است و به طور کلی  سربسته سوال کرده: اکنون که دست ما به شما نمی‌رسد، در پیشامدهای اجتماعی باید چه کنیم و وظیفه چیست؟» 23

در دورة غیبت کبری و نیابت عامه، در هر عصری عالم بزرگی که واجد همه شرایط لازم فقاهت و رهبری باشد در رأس جامعه قرار می‌گیرد و رهبری از آن او است و رجوع مردم به اوست، او صاحب « ولایت شرعیه » است به نیابت از امام.

منابع و مآخذ:

1- محمدرضا حکیمی، خورشید مغرب، دفتر نشر فرهنگ اسلامی

2- سوره انبیا، آیه105

3- محمد صادقی، بشارات عهدین، دارالکتب الاسلامیه

4- همان

5- همان

6- معارف اسلامی در جهان معاصر

7- علامه امینی، الغدیر، ج 2

8- اثبات الهداه، ج 7

9- شیخ مفید، الاعتقادات

10- علی کورانی، معجم احادیث الامام المهدی، ج 1

11- سوره قصص، آیه 5

12- ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج 4

13- محمدرضا حکیمی، خورشید مغرب، دفتر نشر فرهنگ اسلامی

14- سوره انبیا، آیه 105

15- محمدرضا حکیمی، خورشید مغرب، دفتر نشر فرهنگ اسلامی

16- سوره نور، آیه 56

17- محمدرضا حکیمی، خورشید مغرب، دفتر نشر فرهنگ اسلامی

18- محمدجواد خراسانی، مهدی منتظر

19- همان

20- همان

21- همان

22- شیخ صدوق، کمال الدین و اتمام النعمه، ج 2

23- امام خمینی، ولایت فقیه









تاریخ ارسال : جمعه 22 خرداد 1394 11:46 ق.ظ | نویسنده : منتظریـــار

لطفا دیدگاه خود را درباره این مطلب بنویسید

ایمیل شما نمایش داده نخواهد شد


 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر